علائم خرابی سنسور اکسیژن و روشهای عیبیابی آن
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که حس کنید ماشینتان مثل قبل نفس نمیکشد، شتابش کم شده و از همه بدتر، بنزین را قورت میدهد! در چنین شرایطی، معمولاً اولین متهمی که تعمیرکاران باتجربه به سراغش میروند، سنسور اکسیژن (Oxygen Sensor) است. این قطعه کوچک اما حیاتی، نقش مغز متفکر را در سیستم سوخترسانی و تنظیم موتور خودرو ایفا میکند و خرابی آن میتواند عملکرد کلی خودرو را تحت تأثیر جدی قرار دهد.
اگر این سنسور وظیفهاش را درست انجام ندهد، تعادل ترکیب سوخت و هوا به هم میخورد و موتور خودرو دچار کپ کردن و خفگی میشود. در این مقاله از مجله تخصصی گرین سنسور، قصد داریم خیلی ساده، روان و کاربردی به بررسی تمام علائم خرابی سنسور اکسیژن بپردازیم تا بتوانید قبل از آسیب دیدن قطعات گرانقیمت دیگر مثل کاتالیزور، مشکل را تشخیص دهید.
سنسور اکسیژن چیست و چطور کار میکند؟
سنسور اکسیژن یک سنسور مربوط به بخش تنظیم سوخت خودرو است. این سنسور روی منیفولد دود بسته میشود و میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی اگزوز را اندازهگیری کرده و به صورت لحظهای به ECU ای سی یو خودرو ارسال مینماید.
اجزای تشکیلدهنده سنسور اکسیژن
۱- المنت حسگر سرامیکی: مهمترین قسمت سنسور است و از اکسید زیرکونیوم (ZrO₂) ساخته میشود. اکسید زیرکونیوم در دمای بالا (۳۰۰ تا ۸۰۰ درجه سانتیگراد، بسته به نوع سنسور) با یونهای اکسیژن موجود در گازهای خروجی اگزوز واکنش الکتروشیمیایی انجام داده و باعث ایجاد سیگنال الکتریکی میشود.
۲- الکترودهای پلاتینی: این الکترودها از جنس پلاتین هستند و در دو طرف عنصر زیرکونیا قرار میگیرند که از یک سمت با هوای مرجع و از سمت دیگر با گاز اگزوز در ارتباط هستند. وظیفه الکترودها انتقال الکتریکی و کمک به واکنشهای الکتروشیمیایی است.
۳- هیتر یا المنت گرمکننده: یک مقاومت الکتریکی داخل سنسور است که با عبور جریان الکتریکی گرم میشود. وظیفه هیتر این است که عنصر زیرکونیا را به دمای کاری خود برساند تا سنسور هرچه سریعتر بعد از روشن شدن خودرو فعال شود.
۴- محافظ فلزی نوک سنسور: قسمت سرامیکی بسیار حساس است و نباید مستقیماً در معرض ضربه، ذرات و جریان شدید گاز قرار گیرد. به همین دلیل یک محافظ فلزی سوراخدار در نوک سنسور قرار میگیرد که گازهای اگزوز از سوراخها عبور کرده و به عنصر سنجش میرسند.
۵- بدنه فلزی: سنسور کل مجموعه را داخل خود نگه میدارد و دارای رزوه است تا روی منیفولد اگزوز بسته شود.
۶- سیمهای اتصال و سوکتها: در اکثر خودروها سنسور اکسیژن دارای یک سوکت ۴ سیم است که ترتیب آن در هر ECU متفاوت است:
- سیم برق ۱۲ ولت از سمت رله دوبل
- سیم پالس گرمکن (هیتر) از سمت ECU
- سیم سیگنال متصل به ECU
- سیم منفی از سمت ECU
شایعترین علائم خرابی سنسور اکسیژن خودرو
۱- حالت کپ کردن یا خفگی: ممکن است هنگامی که در حال رانندگی هستید یکباره خودروی شما کپ کند و راه نرود؛ انگار که یکی از پشت خودرو را نگه داشته و سپس به طور ناگهانی ول میکند. این حالت خفگی به سبب تنظیم نبودن سوخت خودرو به وجود میآید (در صورت مواجهه با این مشکل میتوانید دلایل ریپ زدن و تک کار کردن موتور را نیز بررسی کنید).
۲- روشن شدن چراغ چک: چراغ چک خودرو روشن شده و خطای مرتبط با سنسور اکسیژن را ثبت کرده باشد.
۳- خروج دود سیاه از اگزوز: به دلیل تنظیم نبودن سوخت و زیاد بودن آن، خودرو دود سیاه میکند و خامسوزی دارد.
۴- بد کار کردن خودرو در حالت درجا
۵- خاموش شدن خودرو: در مواردی خراب بودن سنسور اکسیژن تنظیم موتور را به قدری به هم میریزد که باعث خاموش شدن آن در حالت درجا میشود.
۶- رد شدن در معاینه فنی: به دلیل مناسب نبودن مصرف سوخت و آلایندگی.
۷- افزایش مصرف سوخت خودرو
جدول خلاصه علائم خرابی سنسور اکسیژن و عوارض آن
در جدول زیر میتوانیدعلائم خرابی این سنسور را با توجه به علت میزان اهمیت و پیامد خرابی و علت فنی خرابی سنسور اکسیزن بررسی کنید.
| علامت خرابی | میزان اهمیت و پیامد | علت فنی احتمالی |
|---|---|---|
| روشن شدن چراغ چک | بسیار زیاد / نیاز به دیاگ | ثبت کد خطا در حافظه ECU |
| افزایش مصرف سوخت | زیاد / هدررفت بنزین | ارسال سیگنال اشتباه مبنی بر کم بودن سوخت |
| دود سیاه و بوی بد | زیاد / خرابی کاتالیزور | احتراق ناقص و غلیظ بودن سوخت |
| کپ کردن و افت شتاب | زیاد / کاهش لذت رانندگی | تأخیر در پاسخدهی سنسور به ECU |
| آسیب به کاتالیزور | بحرانی / هزینه سنگین | فشار مداوم ناشی از سوخت نسوخته |
چرا سنسور اکسیژن خراب میشود؟ (علتها)
هیچ قطعهای بیدلیل خراب نمیشود. سنسور اکسیژن یک قطعه مصرفی است، اما عوامل زیر عمر آن را کوتاهتر میکنند:
- سوخت بیکیفیت و آلوده: بنزین نامناسب یا سربدار باعث نشستن رسوبات روی نوک سنسور و به اصطلاح “کور شدن” آن میشود.
- روغنسوزی موتور: ورود روغن به محفظه احتراق باعث آلودگی و دوده زدن سنسور میشود.
- عمر بالای قطعه: این سنسور پس از طی مسافت مشخصی دقت خود را از دست میدهد.
- خرابی سیمکشی و سوکت: قطع شدن یا آسیب دیدن سیمها باعث ارسال دادههای اشتباه میشود.
- ضربات فیزیکی: برخورد اجسام با سیستم اگزوز میتواند به ساختار سرامیکی حساس داخل سنسور آسیب بزند.
تست و عیب یابی سنسور اکسیژن؛ از کجا مطمئن شویم سنسور اکسیژن خراب است؟
با استفاده از دستگاه دیاگ میتوانیم از خرابی یا سلامت سنسور خود مطمئن شویم (برای اطلاعات بیشتر دسته بندی عیبیابی خودرو را مطالعه کنید). خطای مربوط به سنسور اکسیژن لزوماً نشاندهنده خرابی قطعی سنسور نیست. در قدم اول باید سیمهای سنسور و پینهای سوکت را از نظر سلامت ظاهری و داشتن برق ۱۲ ولت، پالس گرمکن (هیتر)، منفی و سیگنال چک کنیم. در صورت سالم بودن، در قسمت پارامترهای دستگاه ولتاژ سنسور اکسیژن را پیدا کرده و با توجه به آن عیبیابی میکنیم.
تحلیل ولتاژ سنسور اکسیژن در دستگاه دیاگ
ولتاژ سنسور اکسیژن باید بین ۰.۱ تا ۰.۹ ولت نوسان داشته باشد. اگر ولتاژ سنسور پایین گیر کرده باشد و نوسان نداشته باشد (کمتر از عدد ۰.۴)، سوخت رقیق است؛ یعنی کمتر از میزان نیاز خودرو میباشد. در صورتی که موتور خودرو از جایی هوا نمیکشد و نشتی هوا نداریم، احتمال زیاد خود سنسور اکسیژن خراب است. اما بهتر است یکبار ECU را ریست کرده و مجدداً ولتاژ را چک کنیم.
عیبیابی بالا بودن ولتاژ سنسور اکسیژن (مخلوط سوخت غنی)
اگر ولتاژ سنسور بالا گیر کرده باشد (بیشتر از ۰.۶ ولت)، در این زمان مخلوط سوخت غنی است؛ یعنی میزان سوخت بیش از حد نیاز موتور میباشد. در این حالت احتمال خرابی سنسور بسیار کم است و باید ابتدا موارد زیر بررسی شوند:
- شیر برقی کنیستر: ابتدا خروجی شیر برقی به سمت موتور را کور میکنیم؛ اگر ولتاژ سنسور درست شد، شیر برقی خراب است.
- تست فشار پمپ بنزین: با استفاده از گیج فشار، میزان فشار سوخت را با استاندارد کارخانه مقایسه کرده و در صورت مغایرت، پمپ را تعمیر میکنیم.
- تست سوزن انژکتور: سوزنهای انژکتور را روی دستگاه گذاشته و میزان و نحوه پاشش آنها را با مقدار اعلامشده توسط کارخانه مقایسه میکنیم.
- تست سنسور مپ: در قسمت پارامترها، فشار مپ را با مقدار اعلامی توسط کارخانه مقایسه کرده و در صورت مغایرت به رفع عیب میپردازیم.
نکات تخصصی سنسور اول و دوم و خطای گرمکن
نکته ۱: اغلب خودروها دارای ۲ سنسور اکسیژن میباشند؛ یکی قبل از کاتالیزور که سنسور اکسیژن اول است و وظیفه تنظیم سوخت خودرو را بر عهده دارد، یکی هم بعد از کاتالیزور است که سنسور اکسیژن دوم نام دارد و کارکرد درست کاتالیزور را به ما اطلاع میدهد. در صورت جابهجا زدن سوکت سنسورها دچار مشکل خواهید شد.
نکته ۲: در صورت داشتن خطای گرمکن سنسور اکسیژن، اگر برقها، منفی و پالسهای گرمکن را داشتیم، گرمکن خود سنسور خراب است.
بهترین زمان تعویض سنسور اکسیژن و نکات مهم خرید
به طور میانگین توصیه میشود این سنسور هر ۸۰ تا ۱۵۰ هزار کیلومتر بررسی و در صورت نیاز تعویض شود. هنگام خرید، حتماً به کیفیت برند، سازگاری دقیق با مدل خودرو و ضمانت اصالت کالا توجه کنید؛ چرا که خرید از تأمینکنندگان تخصصی، احتمال تهیه قطعات تقلبی را کاهش میدهد.
جمعبندی
سنسور اکسیژن تأثیر مستقیمی روی شتاب، جیب شما (مصرف سوخت) و سلامت کلی موتور دارد. توجه به علائم خرابی و رفع سریع آن، از هزینههای سنگین تعمیرات موتور و کاتالیزور جلوگیری میکند. شرکت گرین سنسور (Green Sensor) به عنوان تأمینکننده تخصصی قطعات تنظیم موتور در ایران، مجموعهای کامل از سنسورهای اصلی و باکیفیت را با ضمانت معتبر فراهم کرده است تا با خیالی آسوده، راندمان موتور خودروی خود را بازیابی کنید.
